weblog

De uitspraak van het Europese Hof van Justitie gisteren in de SABAM zaak zette de blogosfeer behoorlijk op zijn kop. Het Hof sprak zich namelijk in een prejudiciële procedure uit tegen het grootschalig filteren van internetverkeer, en dat is muziek in de oren voor iedereen die bang is voor censuur op het internet. Internetproviders zijn echter de grootste winnaars in deze zaak.

Ik besprak SABAM al in een eerder stadium, naar aanleiding van de opinie van advocaat generaal Cruz Villalón. Een korte herhaling van de feiten: SABAM, de Belgische Buma/Stemra streefde een rechterlijk bevel na om Scarlet, een Belgische internetprovider te dwingen haar verkeer te filteren om auteursrechtenschendingen. In hoger beroep verweest het Hof in Brussel de zaak door naar Luxemburg.

Het Hof heeft duidelijk een ander perspectief gekozen dan de AG—waar Cruz zich baseerde op een nauwe interpretatie van Europese grondrechten, is het Hof uitgegaan van een bijzonder brede lezing van grondrechten waarin nadrukkelijk nieuwe wateren betreden worden. Het is allereerst opmerkelijk dat de uitspraak van het Hof zich beperkt tot het Handvest van Europese grondrechten, en niet het EVRM zoals in de prejudiciële vraag verzocht werd.

Hier had het Hof echter haar redenen voor. Normaalgesproken zijn uitingsvrijheid en privacy de usual suspects in zaken als deze: door te filteren schendt de provider mogelijkerwijs de vertrouwelijkheid van correspondentie van eindgebruikers, en worden eindgebruikers beknot in hun vrijheid van meningsuiting. Deze redenering gaat echter voorbij aan de providers. Er bestaat sinds jaar en dag een richtlijn die internetproviders onder voorwaarden niet aansprakelijk stelt voor illegaal gedrag op hun netwerk, maar deze safe harbor is de laatste jaren stelselmatig verzwakt door diverse rechters in Europa.

Het Europese Hof breekt nu een lans voor providers, door te stellen dat de verplichting om alle verkeer van alle eindgebruikers ten alle tijden te filteren, en daarbij zelf voor alle kosten op te dragen, een schending inhoud van art. 16 van het Handvest—de vrijheid van ondernemerschap. Het is bij mijn weten de eerste keer dat een Europese rechter dit artikel van het Handvest toepast op een dergelijk vraagstuk. Het EVRM kent geen erkenning van vrijheid van ondernemerschap, wat verklaart waarom het Hof zich exclusief op het Handvest gebaseerd heeft.

De redenering van het Hof is volstrekt logisch: de financiële en organisatorische lasten voor providers moeten enorm zijn wanneer zij alle internetverkeer op hun netwerk moeten filteren op het schenden van auteursrecht. Bovendien zou het hek hiermee van de dam zijn—waarom niet meteen ook op hate speech filteren bijvoorbeeld? Dit alles werkt bijzonder belemmerend voor ondernemerschap. Het is hierom dat de precedentwerking die van SABAM uit zal gaan aanzienlijk zal zijn, ook in Nederland. Bij Stichting Brein zal de vlag vandaag halfstok hangen.


<< terug naar het overzicht