weblog

Onze Eurocommissaris Neelie Kroes heeft een mening over auteursrecht, en dat zullen we allemaal weten. Haar toespraak van gisteren deed in de media het nodige stof opwaaien, en vandaag gaat de discussie verder. Hoewel ze een lans lijkt te breken voor het moderniseren van auteursrecht, baseert mevrouw Kroes zich op een discutabele opvatting over doel en oorsprong van dit rechtsgebied.

Kroes sprak gisteren op het Forum d’Avignon, een jaarlijks evenement aan de Côte d’Azur ter meerdere eer en glorie van de Franse cultuur creatieve industrie. De speech van mevrouw Kroes is op moment van schrijven nog niet openbaar gemaakt—mijn mening is dus prematuur, dat u het weet. Uit reacties vanuit de pers blijkt echter dat Kroes zich in haar toespraak afzette tegen hoe auteursrecht in de publieke opinie verworden is tot een veredeld strafrecht.

Waarvoor hulde. Door de capriolen van bijvoorbeeld Disney, stichting brein en buma/stemra heeft auteursrecht tegenwoordig een bijzonder slechte reputatie. In de samenleving heerst een beeld van een failliete bedrijfstak (de entertainmentindustrie) die met auteursrecht Justin Bieber wil opsluiten, internetverbindingen van burgers afsluit en kleinschalige creativiteit in de maatschappij nodeloos belemmert.

Neelie Kroes stelt terecht dat de nadruk in auteursrecht momenteel te veel op straffen lijkt te liggen, en dat dit teruggedraaid dient te worden. Auteursrecht moet terug naar de basis, maar uit de basis die mevrouw Kroes voorstelt blijkt enige vooringenomenheid.

Wat Kroes wil is om de artiest ‘weer’ centraal te stellen in auteursrecht. Deze opvatting vind zijn oorsprong in het Franse droit d’auteur, dat sinds Napoleon model heeft gestaan voor auteursrecht in continentaal Europa. Ook in Nederland spreken we immers over auteursrecht en niet kopierecht. Het van oorsprong Franse auteursrecht gaat uit van de auteur (artiest), die middels het recht in staat gesteld wordt haar werk te beschermen. Kroes preekte in Avignon dus voor eigen parochie.

De oorsprong, of basis, van auteursrecht ligt echter niet bij het Franse droit d’auteur. Het Britse auteursrecht gaat namelijk veel verder terug, en heeft aan de wieg gestaan van de hedendaagse interpretatie van auteursrecht in common law landen. De Angelsaksische benadering van auteursrecht is fundamenteel anders dan de Franse lezing: hier staat niet de artiest, maar de samenleving centraal.

Doel van Brits of Amerikaans auteursrecht is om kunst beschikbaar te maken voor de samenleving: artiesten worden door auteursrecht in staat gesteld van hun hobby hun beroep te maken, hierdoor kan een industrie ontstaan die artistieke werken uitgeeft, en uiteindelijk kan de samenleving hiervan de vruchten plukken.

Dit onderscheid tussen droit d’auteur en copyright wijst op een verschil van inzicht, met aanzienlijke implicaties. Het zijn juist de wensen uit de samenleving die auteursrecht zo op zijn kop gezet hebben de laatste jaren. En kleinschalige creativiteit als het remixen van beschermd materiaal op YouTube, bijvoorbeeld, staat lijnrecht tegenover een interpretatie van auteursrecht waarin de oorspronkelijke auteur verregaande zeggenschap heeft over haar werk. Wanneer mevrouw Kroes wil dat auteursrecht met zijn tijd meegaat, lijkt het dus verstandiger om de samenleving centraal te stellen in dit rechtsgebied, in plaats van de auteur. Deze opvatting was waarschijnlijk niet besteed geweest aan haar Franse publiek, et c’est dommage.  


<< terug naar het overzicht