weblog

Het Amerikaanse hooggerechtshof deed deze week uitspraak in een spraakmakende vrijheid van meningsuitingzaak. In Snyder v. Phelps besliste het Supreme Court dat het verstoren van begrafenissen door kwetsend te protesteren beschermd is door het Amerikaanse First Amendment. Weblog Geenstijl was er als de kippen bij om ons voor te houden dat de Amerikaanse opvatting ten opzichte  van vrijheid van meningsuiting ook in Nederland en Europa toegepast zou moeten worden, maar daarvoor verschillen beide rechtssystemen te sterk. Dat neemt niet weg dat het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) waarschijnlijk toch tot een zelfde beslissing als het Hooggerechtshof gekomen zou zijn.

De achtergrond van Snyder is weerzinwekkend. De Westboro Baptist Church is een fundamentalistische kerkgemeenschap gevestigd in Kansas en met ongeveer 75 leden. Leden van deze kerk houden er met name extreme denkbeelden op na ten opzichte van homoseksuelen. Om in de publiciteit te komen protesteren leden van de kerk bij begrafenissen van gesneuvelde militairen, aangezien zij van mening zijn dat de dood van deze soldaten de straf van God is vanwege het toelaten van homo’s in het Amerikaanse leger. De vader van één van deze gesneuvelde militairen daagde de kerk vanwege “Intentional infliction of emotional distress,” een onrechtmatige daad onder Amerikaans recht.

De zaak kwam uiteindelijk bij het Hooggerechtshof terecht, waar een 8-1 meerderheid op niet mis te verstane wijze stelde dat dergelijke protesten onder vrijheid van meningsuiting vallen. Doorslaggevend volgens de meerderheid was dat de protesten deel uit maakten van een publiek debat over de rol van homoseksualiteit in de Amerikaanse samenleving en strijdkrachten. Daarnaast overtraden de protestanten de wet niet, volgden ze aanwijzingen van de aanwezige politie op, en was hun protest vreedzaam. In deze omstandigheden moet volgens het Hof het uiten van meningen toegestaan zijn—hoe abject en kwetsend die meningen ook zijn.

De reactie van Geenstijl dat we in Nederland en Europa op een vergelijkbare manier met vrijheid van meningsuiting om moeten gaan, gaat voorbij aan de verschillende juridische structuur van uitingsvrijheid onder Amerikaans en Europees recht. Het Amerikaanse First Amendment is monolithisch. Het is een absoluut recht waarop bijna geen beperkingen mogelijk zijn: het filmen van dierenleed, maken van gewelddadige computerspellen en zelfs doen van campagnedonaties valt er onder. In Europa is de situatie anders. Op basis van art. 10 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) geniet eenieder vrijheid van meningsuiting, maar wordt duidelijk gesteld dat elk recht met verantwoordelijkheid gepaard gaat. Ook vrijheid van meningsuiting kan misbruikt worden, en daarmee is het onder (strikte) omstandigheden toegestaan voor overheden om uitingsvrijheid in te perken. Hierbij staat echter niet de uiting centraal, maar juist de inperking.

Wanneer we de procedurele verschillen even vergeten zouden protesten van de Westboro kerk ook volgens het EHRM onder vrijheid van meningsuiting vallen vanwege het bijdragen aan publiek debat. De manier waarop de Amerikaanse politie met de protestanten omging lijkt bovendien proportioneel: de demonstranten moesten gepaste afstand tot de begrafenis houden en zich tot de openbare ruimte beperken. Dit zijn redelijke eisen in verband met het bewaken van de openbare orde en veiligheid. Hoewel de opvattingen over uitingsvrijheid fundamenteel verschillen, denk ik dat de meningen van beide gerechten over deze zaak dus overeen zouden komen.


<< terug naar het overzicht

Weerzinwekkend, inderdaad. Rare jongens, die Amerikanen. Als er één tepel in beeld komt op TV slaan ze op tilt, maar Nazi websites hosten ze zonder scrupules.

Populistische politici proberen er ook bij ons het foute idee in te rammen dat de vrijheid van mening absoluut is, met als dieptepunt de kreet die de titel van dit artikel is: recht om te kwetsen. Complete kolder! Hoe je ook over vrijheid van meningsuiting denkt, het doel is het verstrekken van denkbeelden (naar art. 10 EVRM) waarbij *misschien* aanvaard moet worden dat iemand zich gekwetst kan voelen.

Het is bij vrijheid van meningsuiting ook goed om rechtsnorm en sociale norm uit elkaar te houden. Overheden moeten inderdaad uiterste terughoudendheid betrachten bij het beperken van deze vrijheid. Maar het is een akelig misverstand dat wat de overheid niet mag verbieden sociaal aanvaardbaar is. Toch redeneren populisten zo . Dat is het einde van de beschaving.